Pianino w stylu zakopiańskim


Wśród gromadzonych w Muzeum Narodowym w Warszawie cyfrowych wizerunków dzieł sztuki i dokumentów znajduje się m.in. zdjęcie pianina w stylu zakopiańskim, wykonanego w 1901 r. przez warszawską „firmę Kerntopf i Syn według projektu Stanisława Witkiewicza (Edgara Kovátsa ?)” [link]. Autorem fotografii była Jadwiga Golcz. Skąd pomysł takiej obudowy instrumentu? Kto był projektantem wystroju tego konkretnego pianina – Witkiewicz czy Kováts?

Tutaj przydatnym będzie może cytat z mojej książki (B. Vogel, Fortepian polski. Budownictwo fortepianów na ziemiach polskich od poł. XVIII w. do II wojny światowej, Historia muzyki polskiej t. X, Sutkowski Edition, Warszawa 1995), z rozdziału  Konstrukcja i forma polskich fortepianów:

Próbą stworzenia stylu narodowego była na przeł. XIX i XX w., oparta na elementach architektury góralskiej, koncepcja Stanisława Witkiewicza. Powstały w ten sposób styl „zakopiański” widoczny jest najbardziej w architekturze rejonu Tatr (najlepsze projekty S. Witkiewicza). Zaznaczył się także w meblarstwie, a komplety mebli i zegary ścienne w tym stylu, jako nadal modne, produkowano jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym. Na zamówienie Józefa Kerntopfa zaprojektowano (S. Witkiewicz i Edgar Kováts) i wykonano (m. in. snycerz Robert Rigor) w 1901 r. dwie obudowy pianin w stylu zakopiańskim. Zachowany w zbiorach prywatnych duplikat pianina według wzoru Witkiewicza ma korpus o konstrukcji ramowej z licznymi płycinami, również na bokach. Jest bogato rzeźbiony w ornamenty roślinne, rozety, motywy paproci i parzenic. Nawiązanie do charakteru sztuki góralskiej stanowi, poza ornamentyką, umieszczona na pokrywie skrzyni nadstawka w formie szafki z półkami i zasuwanymi drzwiczkami, podobna do popularnych w rejonie Tatr szafek ściennych. 

Kerntopf był szczerze zadowolony z „swojskiego stylu” instrumentów, w których przeforsował jednak dodanie secesyjnych świeczników. W sumie zbudowano zaledwie ok. 3 egzemplarzy tych pianin, być może z braku chętnych do nabycia tak kosztownych instrumentów. Prawdopodobnie zaważyła na tym błędna koncepcja instrumentu w stylu ludowym, rażącego zarówno w mieszczańskim salonie i wiejskiej chałupie, ponieważ instrumenty strunowe klawiszowe nigdy nie weszły do instrumentarium ludowego. Śladami Kerntopfa, zapewne również bez powodzenia, poszli F. Zawadzki z Wilna i J. Śliwiński ze Lwowa, którzy w 1902 r. prezentowali pianina w stylu zakopiańskim na miejscowych wystawach przemysłowych.

Ostatecznym dowodem na autorstwo Witkiewicza obudowy pianina w stylu zakopiańskim, prezentowanej w zbiorach cyfrowych Muzeum Narodowego, jest zdjęcie obu wersji instrumentu w piśmie „Architekt” z 1902 r., w nr 4, gdzie na stronie 48 znajdujemy następującą informację:

Z WYSTAWY TOW.  „POLSKA SZTUKA STOSOWANA”. Towarzystwo „Polska Sztuka Stosowana” zamierza wydać publikacyę obejmującą najważniejsze okazy I-szej wystawy, która zamkniętą została w początkach marca b. r. Dlatego też ograniczamy się do ogłoszenia na 19 tablicy przedstawionych dwóch pianin, wykonanych w fabryce warszawskiej J. Kerntopf i Syn: pierwsze (z półeczką) wykonane jest według rysunków S. Witkiewicza, drugie w samejże fabryce na podstawie dzieła E. Kovátsa(…). 

W rzeczywistości wizerunki pianin pokazano na tablicy 18!


pianino1

pianino2

 Benjamin Vogel


Dodaj komentarz