Muzyka na Podhalu w rysunkach Stanisława Witkiewicza i złóbcoki, które należały do Sabały

Sabała gra na małych, bardzo starodawnych gęślikach [złóbcokach]. Nie jestem dosyć muzykalnym, żeby ocenić, co to skrzypienie jego gęślików jest warte pod względem muzycznym; ludzie zamiłowani w starodawnych melodyach góralskich i znający się na nich, jak np. ks. Stolarczyk albo prof. Chałubiński, twierdzą, że są one nieporównane pod względem charakteru. Dla mnie widocznem jest, iż muzyka ta stanowi jeden ze sposobów jego mówienia. Są w człowieku takie przeczucia, takie nieokreślone myśli, które tylko dźwięk bezsłowny wyrazić potrafi.

Takim wyrazem jakichś stanów psychicznych są dla Sabały dźwięki jego gęślików. Smutek, malujący się przy tej muzyce na jego twarzy, jest dziwny i przejmujący. Gdzie są wtedy jego myśli, do czego lub po czem tęskni jego dusza, nie wiem – ale on wygląda wtedy tak, jak gdyby największy żal po czemś straconem ściskał jego serce. Ten Sabała, który mówi, że nigdy w życiu smutnym nie był, że „smutkiem się zyć nie opłaci”, że Pan Bóg nawet, jak widzi człowieka smutnego, to „banuje, co takiego stworzył” – ten Sabała przy swojej muzyce wygląda tak, jak gdyby się gwałtem wstrzymywał od płaczu. Gęśliki przytem jęczą przeraźliwie. Nagle wchodzi mały Jędrek, i poprzez smutek i bolesne drgania ust Sabały przebiega jakiś weselszy uśmiech, czoło się wygładza łagodnie, gęśliki zaczynają dreptać coś wesołego, – Sabała rozmawia muzyką z Jędrkiem, który stoi przed nim zachwycony i mruczy: „O! Sabała gla!”.

Stanisław Witkiewicz „Na przełęczy. Wrażenia i obrazy z Tatr”, Gebethner i Wolff, Warszawa 1891:

730568

Jan Krzeptowski Sabała grający na złóbcokach (rys. Stanisław Witkiewicz). Poniżej złóbcoki nieznanego wykonawcy z 1878 roku, które należały do Sabały – obiekt z kolekcji Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu.

 

8270

82718272

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

730526

Powyżej: dudy podhalańskie, złóbcoki ze smyczkiem i piszczałka podwójna (rys. Stanisław Witkiewicz). Poniżej dudy (Stanisław Budz-Mróz, ok. 1920 Poronin), złóbcoki (Andrzej Bednarz, 1927 Zakopane) oraz piszczałka podwójna (Bolesław Trzmiel, ok. 1980 Zakopane). Więcej o instrumentach: www.ludowe.instrumenty.edu.pl

8411
25448322

 

 

 

 

730574

Na stoku kapela złożona z basów i skrzypiec (rys. Stanisław Witkiewicz)

730640

Kapela towarzysząca wycieczce: złóbcoki, dwoje skrzypiec i basy (rys. Stanisław Witkiewicz)

730541

Kapela założona ze skrzypiec i basów przygrywająca do tańca (rys. Stanisław Witkiewicz)

Dodaj komentarz