Międzynarodowy Dzień Dud (10 marca)

Wszystkim Dudziarzom życzymy wszystkiego najlepszego!

Dudy to instrument z grupy aerofonów i nie jest tożsamy z kobzą (chordofonem) – tym samym dudziarz to nie kobziarz mimo, że często widzimy w galeriach obrazy o takim właśnie tytule. W Europie Środkowej dudy występują od średniowiecza. Wschodnioeuropejskie mają pojedynczostroikowe piszczałki o cylindrycznym profilu kanału, zachodnioeuropejskie mają zaś podwójnostroikowe koniczne piszczałki melodyczne i pojedynczostroikowe cylindryczne piszczałki burdonowe. Dudy w Polsce zaliczają się do typu wschodnioeuropejskiego. Worki dud wykonywane są ze skóry koziej lub owczej, całej lub krojonej (ozdabianej czasem materiałowym pokrowcem), pewien typ dud robiony jest także ze zwierzęcego pęcherza. Mogą być nadymane miechem lub ustami, są wielogłosowe, a ich obecnie ustabilizowane stroje były historycznie zmienne. Na dudach grano solo lub w kapeli.

Najstarszym zachowanym przedstawieniem ikonograficznym dud w Polsce jest polichromia kościoła Świętego Jakuba w Mieronicach Wodzisławskich przedstawiająca grającą na dudach świętą Małgorzatę (1360 r.) [otwierając ten post należało zaś kliknąć w Anioła grającego na dudach – karton do polichromii kościoła Mariackiego Jana Matejki, obiekt przechowywany w Domu Jana Matejki w Krakowie]. W okresie staropolskim grę na dudach – a było to zajęcie bardzo dochodowe – praktykowano szczególnie na obszarach krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego. W XIX wieku w Wielkopolsce i Małopolsce. Dziś istnieje w Polsce 8 odmian instrumentów dudowych, które różnią się od siebie zależnie od obszaru na którym są budowane: w Wielkopolsce – są to 1) dudy w typie gostyńsko-rawickim, 2) dudy w typie bukowsko-kościańskim, 3) kozły weselne zwane białymi, 4) kozły ślubne zwane czarnymi oraz 5) siesieńki (sierszeńki), w Beskidzie Śląskim – 6) gajdy śląskie, w Beskidzie Żywieckim – 7) dudy żywieckie, zaś na Podhalu – 8) dudy podhalańskie zwane kozą [nie kobzą, nie kozłem]:

Dudy wielkopolskie

38782814

Kozły weselne zwane białymi

08202839

Kozioł ślubny zwany czarnym (choć nie musi być czarny)

0813

Siesieńki

82048207

Dudy z Beskidu Śląskiego (gajdy)

2828

Dudy z Beskidu Żywieckiego

42583352

Dudy podhalańskie (koza) [nie kozioł, nie kobza]

8411279027858402

Więcej o dudach, przykłady dźwiękowe, filmy


 

Dodaj komentarz