Przegląd piszczałek z obszarów karpackich z cyfrowej kolekcji „Polskie ludowe instrumenty muzyczne” – ludowe.instrumenty.edu.pl


Z takiego marnego patyka, jaka fajna muzyka


Piszczałki podwójne

Instrumenty wykonywane najczęściej z jednego kawałka drewna, w którym wywiercone są dwa równoległe do siebie kanały o identycznej długości i średnicy, a w jednym najczęściej otwory palcowe. Otwory wargowe znajdują się na wierzchniej lub spodniej stronie instrumentu. Jedna z piszczałek pełni funkcję melodyczną, druga burdonową, podobnie jak w dudach. Ich długość i strój, jak wszystkich instrumentów tego typu, jest bardzo zróżnicowana. W przypadku piszczałek podwójnych bez otworów palcowych z każdego z kanałów piszczałki można wydobyć tony składowe szeregu harmonicznego (alikwoty) przez zwiększanie lub zmniejszanie siły zadęcia oraz zamykanie lub otwieranie palcem wylotu piszczałki. Ich dźwięk jest z reguły niezwykle przyjemny dla ucha.

trad. Nuty wierchowe, Władysław Trebunia-Tutka, nagranie 1976 Nowy Targ, Muzyka Źródeł. Kolekcja Muzyki Ludowej Polskiego Radia / Podhale

8322832383258326wk169594_mz_e_1951wk169600_mz_e_1950

1) Bolesław Trzmiel, ca 1980, Zakopane, MNP I 1960, 2) wykonawca nieznany, I poł. XX w., okolice Zakopanego, MNP I 157, 3-4) Franciszek Szczotka, II poł. XX w., Kiczyce, MŻ-E/1951 oraz MŻ-E/1950

Zrzut ekranu 2017-04-20 o 17.01.53Zrzut ekranu 2017-04-20 o 16.46.00

Jan Karpiel-Bułecka, „Instrumenty z duszą”, Instytut Muzyki i Tańca 2017, realizacja Maciej Stasiński


Piszczałki bez otworów palcowych

Niezwykłym piszczałkom bez otworów palcowych poświęciliśmy już nie raz wiele uwagi. Można z nich wydobyć tony składowe szeregu harmonicznego (alikwoty) poprzez zmianę siły zadęcia oraz zamykanie i otwieranie palcem wylotu piszczałki. Ich strój jest zmienny i zależny od długości instrumentu, ta zaś z reguły równa się długości wyciągniętej ręki, choć zdarzają się także dłuższe i krótsze. Piszczałki bezotworowe okorowywano lub nie, zdobiono snycerką lub metalowymi aplikacjami (obrączkami), wypalano we wzory geometryczne. Piszczałka bezotworowa, prócz muzycznych, pełniła także funkcje użytkowe – na przykład jako kij do podpierania lub zaganiania zwierząt, a także obronne – Górale to wszakże ludzie praktyczni. Gra na nich była dopuszczana podczas Wielkiego Postu, gdy obowiązywał także post muzyczny. W Wielki Piątek, gdy milczały dzwony, na piszczałce zrobionej z ciernistego krzewu, nawiązującego do korony cierniowej Chrystusa, grali chłopcy biegając po wsi.

trad. Nuty sabałowe, Jan Karpiel-Bułecka, nagranie 1976 Zakopane, Muzyka Źródeł. Kolekcja Muzyki Ludowej Polskiego Radia / Podhale

8328 83298339 83408344 8345wk169447_mz_e_1389wk169457_mz_e_2682wk169543_mz_e_758wk169904_mz_e_2129wk169633_mz_e_1261wk169536_mz_e_608wk169465_mz_e_1770wk169474_mz_e_1771

1) Bolasław Trzmiel, ca 1980, Zakopane, MNP I 1961, 2)  August Piecha, II poł. XX w., Pewel Wielka, MNP I 1384, 3) August Piecha, 1977, Pewel Wielka, MNP I 967, 4) wykonawca nieznany, II poł. XX w., obszary karpackie, MŻ-E/1389,  5) Antoni Gluza, II poł. XX w, Szczyrk, MŻ-E/2682, 6) Franciszek Szczotka, 1966, Milówka, MŻ-E/758, 7) Franciszek Szczotka, 1977 lub wcześniej, Kiczyce, MŻ-E/2129, 8) Antoni Piecha, 1973, Pewel Wielka, MŻ-E/1261, 9) Feliks Rubyś, 1962, Żabnica, MŻ-E/608, 10) Suchoń Antoni (?) / Majerz Wojciech (?), II poł. XX w., Jeleśnia, MŻ-E/1770, 11) Suchoń Antoni (?) / Majerz Wojciech (?), II poł., XX w., Jeleśnia, MŻ-E/1771

Zrzut ekranu 2017-04-20 o 16.58.25Zrzut ekranu 2017-04-20 o 16.58.19Zrzut ekranu 2017-04-20 o 16.58.07

Jan Karpiel-Bułecka, „Instrumenty z duszą”, Instytut Muzyki i Tańca 2017, realizacja Maciej Stasiński


Piszczałki (z otworami bocznymi)

Mały instrument o dużych możliwościach muzycznych. Dzięki przedęciom można na nim osiągnąć rozpiętość dwóch oktaw, chwyty widełkowe i częściowe zakrywanie otworów palcowych (rzadko jednak stosowane w praktyce ludowej) pozwala uzyskać dźwięki chromatyczne. Dokładny kształt tonalny i strój piszczałki zależy od rozmieszczenia otworów palcowych, rozmiarów instrumentu i dokładności wykonania.

trad. Melodia pasterska, Jan Szewczyk, nagranie 1976 Nowy Targ, Muzyka Źródeł. Kolekcja Muzyki Ludowej Polskiego Radia / Beskidy

8331 8332wk169678_mz_e_1860 wk169589_mz_e_7390240 0241wk169557_mz_e_1946

1) Bolesław Trzmiel, ca 1980, Zakopane, MNP I 1962, 2) Franciszek Szczotka, 1980, Kiczyce, MŻ-E/1860, 3) Franciszek Szczotka, 1966, Kamesznica, MŻ-E/739, 3) wykonawca nieznany, XX wiek, MLIM/MS/1588, 4) Franciszek Szczotka, II poł. XX w., Kiczyce, MŻ-E/1946

Zrzut ekranu 2017-04-20 o 17.00.47Zrzut ekranu 2017-04-20 o 16.59.52Zrzut ekranu 2017-04-20 o 17.27.10

Jan Karpiel-Bułecka, „Instrumenty z duszą”, Instytut Muzyki i Tańca 2017, realizacja Maciej Stasiński

Zdjęcia instrumentów: Waldemar Kielichowski www.instrumenty.edu.pl


 

Dodaj komentarz